Ο Βαγγέλης Μανουβέλος συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό μέσα από το πρώτο μυθιστόρημα με τίτλο «Οι 6 πλευρές του τριγώνου» από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Στο ντεμπούτο του ο συγγραφέας θίγει, με θάρρος, σύγχρονους προβληματισμούς και προσφέρει μια ενδιαφέρουσα ματιά στις αβεβαιότητες των ανθρώπινων σχέσεων. Ένα ένα πολυφωνικό, ψυχογραφικό μυθιστόρημα με έντονες κοινωνικές προεκτάσεις, μέσα από το οποίο ο αναγνώστης ανακαλύπτει τα όρια, τις κρυφές επιθυμίες και τις απώλειες των έξι αυτών ανθρώπων, παρακολουθώντας τη ρευστότητα των καταστάσεων και τις συγκρούσεις τους με τα «πρέπει» της κοινωνίας.
1. «Οι 6 πλευρές του τριγώνου» αποτελούν το πρώτο σας μυθιστόρημα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Πώς ξεκίνησε η συγγραφική αυτή διαδρομή και πόσος χρόνος χρειάστηκε τελικά για την ολοκλήρωση του βιβλίου;
Η συγγραφή προέκυψε από μια διαχρονική ανάγκη παρατήρησης κι ερμηνείας της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Το ενδιαφέρον για τις αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις, για την απόσταση ανάμεσα στις προθέσεις και στις πράξεις, αλλά και για τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ίδια πραγματικότητα, αποτέλεσε σταδιακά την αφετηρία μιας πιο συστηματικής ενασχόλησης με τη λογοτεχνία. Είχαν προηγηθεί ποιήματα, διηγήματα και θεατρικά έργα, επομένως το μυθιστόρημα δεν συνιστά την πρώτη απόπειρα δημιουργικής γραφής, αλλά την πρώτη ολοκληρωμένη κι εκδοτικά παρουσιασμένη προσπάθεια.
Η διαμόρφωση του βιβλίου δεν υπήρξε μια γραμμική διαδικασία. Η αρχική ιδέα εξελίχθηκε σταδιακά, καθώς οι χαρακτήρες απέκτησαν μεγαλύτερο βάθος κι οι μεταξύ τους σχέσεις άρχισαν να διαμορφώνουν την ίδια την αρχιτεκτονική της αφήγησης. Ιδιαίτερη σημασία είχε η επεξεργασία των διαφορετικών αφηγηματικών φωνών, ώστε κάθε πρόσωπο να διατηρεί τη δική του γλωσσική και ψυχολογική αυτονομία. Άλλωστε η ολοκλήρωση ενός μυθιστορήματος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη συγγραφή της τελευταίας του σελίδας. Συχνά το ουσιαστικότερο μέρος της δημιουργικής διαδικασίας βρίσκεται στις διαδοχικές αναθεωρήσεις, στις αφαιρέσεις και στην αναζήτηση της κατάλληλης ισορροπίας ανάμεσα σε όσα αποκαλύπτονται και σε όσα παραμένουν σκόπιμα ανοιχτά. Στην περίπτωση των «Έξι πλευρών του τριγώνου», η διαδικασία αυτή διήρκεσε περίπου ενάμιση με δύο χρόνια, στη διάρκεια των οποίων το αρχικό συγγραφικό εγχείρημα απέκτησε σταδιακά την οριστική αφηγηματική κι αισθητική του μορφή.
2. Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για την υπόθεση του βιβλίου και για τους έξι χαρακτήρες που πρωταγωνιστούν σε αυτό;
«Οι έξι πλευρές του τριγώνου» είναι ένα πολυφωνικό μυθιστόρημα που παρακολουθεί τις διασταυρούμενες διαδρομές έξι ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών, κοινωνικών εμπειριών κι αντιλήψεων στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς. Οι χαρακτήρες συνδέονται μεταξύ τους μέσα από σχέσεις φιλίας, έρωτα, επιθυμίας, εξάρτησης κι αντιπαράθεσης, δημιουργώντας ένα σύνθετο πλέγμα προσωπικών προσδοκιών κι ανεπίλυτων συγκρούσεων.
Η Μάρω, μια πενηντάχρονη σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης, βρίσκεται αντιμέτωπη με τις αντιφάσεις ανάμεσα στις βεβαιότητες που προβάλλει επαγγελματικά και στις αβεβαιότητες της προσωπικής της ζωής. Ο Σταύρος, πρώην εργολάβος κοντά στα εξήντα, κουβαλά τις εμπειρίες και τις αντιλήψεις μιας διαφορετικής γενιάς, προσπαθώντας να διαχειριστεί τις μεταβολές που επιφέρει ο χρόνος στις σχέσεις και στον εαυτό του. Ο Ορέστης, ένας εικοσιπεντάχρονος non-binary φοιτητής, διεκδικεί το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό, αμφισβητώντας τις καθιερωμένες αντιλήψεις για το φύλο, την ταυτότητα και την προσωπική ελευθερία. Η Νάντια, φίλη του Ορέστη, αποτελεί μια εξίσου σύνθετη προσωπικότητα με τις δικές της επιθυμίες, αντιφάσεις και συναισθηματικές εκκρεμότητες. Ο Φάνης, ένας νέος που εργάζεται εποχικά στη Λάσση στην Κεφαλονιά, κι η Αλεξία, σπουδάστρια υποκριτικής, αποτελούν ένα ζευγάρι που δοκιμάζει τα όρια της ερωτικής ελευθερίας και της συντροφικής δέσμευσης. Ο Φάνης επιδιώκει να διατηρεί την ανεξαρτησία του στις σχέσεις, ενώ η Αλεξία αναπτύσσει μια απροσδόκητη συναισθηματική εγγύτητα με τον Σταύρο, έναν άντρα πολύ μεγαλύτερό της. Η σχέση τους αναδεικνύει την αντίφαση ανάμεσα στην ελευθερία που οι άνθρωποι διεκδικούν για τον εαυτό τους και σε εκείνη που δυσκολεύονται να παραχωρήσουν στον σύντροφό τους.
Κανένας από τους έξι χαρακτήρες δεν λειτουργεί ως αποκλειστικός φορέας της αλήθειας ή ως πρότυπο ηθικής συμπεριφοράς. Αντίθετα, ο καθένας διαθέτει τις δικές του αντιφάσεις, αδυναμίες κι εσωτερικές συγκρούσεις. Μέσα από τη συνύπαρξή τους, το μυθιστόρημα διερευνά την ελευθερία του αυτοπροσδιορισμού, τα όρια της αποδοχής και τη δυσκολία διαμόρφωσης ουσιαστικών ανθρώπινων δεσμών, χωρίς να επιχειρεί να επιβάλει μια συγκεκριμένη ερμηνεία των γεγονότων.
3. Το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας εξελίσσεται στο Αργοστόλι της Κεφαλονιάς. Γιατί επιλέξατε αυτόν τον συγκεκριμένο τόπο ως σκηνικό;
Η επιλογή του Αργοστολίου δεν υπαγορεύτηκε αποκλειστικά από την ανάγκη χωροθέτησης της αφήγησης. Ο τόπος λειτουργεί ως οργανικό στοιχείο του μυθιστορήματος, επηρεάζοντας την ατμόσφαιρα, τις συμπεριφορές και τη δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων. Η Κεφαλονιά συνδυάζει μια ιδιαίτερη φυσική ομορφιά με έντονες ιστορικές και κοινωνικές αντιθέσεις, ενώ το Αργοστόλι διατηρεί τα χαρακτηριστικά μιας μικρής κοινωνίας που βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με έναν ευρύτερο, εξωστρεφή κόσμο.
Σε έναν τέτοιο τόπο, η εγγύτητα των ανθρώπων δεν συνεπάγεται απαραίτητα και την ουσιαστική τους επικοινωνία. Αντίθετα, η οικειότητα μπορεί να συνυπάρχει με την κοινωνική επιτήρηση, τις προκαταλήψεις και την ανάγκη διατήρησης μιας συγκεκριμένης δημόσιας εικόνας. Παράλληλα η παρουσία τουριστών κι η εποχική μεταβολή της καθημερινότητας δημιουργούν ένα ενδιαφέρον πεδίο συνάντησης διαφορετικών αντιλήψεων και τρόπων ζωής.
Το φυσικό τοπίο αποκτά επίσης συμβολική λειτουργία. Η θάλασσα κι ο Αίνος δεν αποτελούν απλώς περιγραφικά στοιχεία, αλλά συμμετέχουν στη συναισθηματική συγκρότηση της αφήγησης. Η εξωτερική ομορφιά του τοπίου έρχεται συχνά σε αντίθεση με τις εσωτερικές συγκρούσεις των χαρακτήρων, αναδεικνύοντας την απόσταση ανάμεσα στη φαινομενική γαλήνη και στην πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.
4. Στο ντεμπούτο σας επιλέγετε μια ιδιαίτερη αφηγηματική προσέγγιση, παντρεύοντας τον εσωτερικό μονόλογο με αμιγώς θεατρικούς διαλόγους. Πώς προέκυψε αυτός ο συγγραφικός πειραματισμός; Αισθανθήκατε ότι η κλασική αφήγηση δεν αρκούσε για να αποδώσει την πολυπλοκότητα αυτών των έξι χαρακτήρων;
Η επιλογή της συγκεκριμένης αφηγηματικής τεχνικής συνδέεται πρωτίστως με τη φύση των χαρακτήρων και την ανάγκη να αποδοθεί η απόσταση ανάμεσα στον εσωτερικό τους κόσμο και στη δημόσια συμπεριφορά τους. Ο εσωτερικός μονόλογος επιτρέπει την πρόσβαση σε σκέψεις, επιθυμίες κι αντιφάσεις που συχνά παραμένουν ανείπωτες, ενώ ο θεατρικός διάλογος αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι εσωτερικές διεργασίες μετασχηματίζονται, αποκρύπτονται ή παραμορφώνονται κατά την επικοινωνία με τους άλλους.
Η προηγούμενη ενασχόληση με τη θεατρική γραφή συνέβαλε ουσιαστικά σε αυτή την επιλογή. Στο θέατρο, ο χαρακτήρας συγκροτείται σε μεγάλο βαθμό μέσα από τον λόγο, τη σιωπή, την αντίδραση και τη σύγκρουση. Η απουσία ενός αφηγητή που ερμηνεύει διαρκώς τις προθέσεις των προσώπων αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο στον αναγνώστη/θεατή να διαμορφώσει τη δική του κρίση. Αντίστοιχα, ο εσωτερικός μονόλογος επιτρέπει να αναδειχθεί η ασυνέχεια της σκέψης κι η αντιφατικότητα της ανθρώπινης συνείδησης.
Δεν πρόκειται επομένως για απόρριψη της κλασικής αφήγησης ούτε για έναν πειραματισμό που επιδιώκει την πρωτοτυπία ως αυτοσκοπό. Κάθε αφηγηματική μορφή διαθέτει τις δικές της εκφραστικές δυνατότητες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η εναλλαγή των τεχνικών εξυπηρετεί την πολυφωνική δομή του μυθιστορήματος κι επιτρέπει την παράλληλη παρουσίαση διαφορετικών, συχνά ασύμβατων, εκδοχών της ίδιας πραγματικότητας. Η αντίφαση ανάμεσα σε όσα σκέφτεται ένας χαρακτήρας και σε όσα τελικά εκφράζει αποτελεί άλλωστε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά των ανθρώπινων σχέσεων..
5. Μέσα από τον χαρακτήρα του Ορέστη φέρνετε στο προσκήνιο τη σύγχρονη ορολογία γύρω από το κοινωνικό φύλο, προκαλώντας ίσως αμηχανία στους μεγαλύτερους. Πόσο έτοιμη θεωρείτε ότι είναι η ελληνική κοινωνία —και η ελληνική λογοτεχνία— να αγκαλιάσει αυτούς τους όρους;
Η αμηχανία απέναντι σε έννοιες που αμφισβητούν παγιωμένες αντιλήψεις δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό των μεγαλύτερων ηλικιών. Συνδέεται ευρύτερα με τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται την ταυτότητα, τη διαφορετικότητα και τα όρια της αυτοδιάθεσης. Οι έννοιες που αφορούν το κοινωνικό φύλο και τον αυτοπροσδιορισμό δεν δημιουργούν νέες ανθρώπινες εμπειρίες, προσφέρουν κυρίως ένα λεξιλόγιο για την περιγραφή εμπειριών που προϋπήρχαν, αλλά συχνά παρέμεναν αόρατες ή κοινωνικά αποσιωπημένες.
Ο Ορέστης δεν εντάχθηκε στο μυθιστόρημα προκειμένου να εκπροσωπήσει μια συγκεκριμένη κοινωνική κατηγορία ή να λειτουργήσει ως όχημα διατύπωσης ιδεολογικών θέσεων. Είναι ένας νέος άνθρωπος με επιθυμίες, αντιφάσεις, αδυναμίες και συναισθηματικές ανάγκες, όπως ακριβώς κι οι υπόλοιποι χαρακτήρες. Η ταυτότητα φύλου αποτελεί μια σημαντική διάσταση της προσωπικότητάς του, δεν εξαντλεί όμως το σύνολο της ύπαρξής του. Η αναγωγή ενός λογοτεχνικού προσώπου αποκλειστικά σε ένα χαρακτηριστικό του θα αναπαρήγαγε, με διαφορετικούς όρους, την ίδια απλουστευτική λογική που η λογοτεχνία επιδιώκει να αμφισβητήσει.
Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε μια διαδικασία μεταβολής, στην οποία συνυπάρχουν η μεγαλύτερη ορατότητα διαφορετικών ταυτοτήτων κι η διατήρηση ισχυρών κοινωνικών στερεοτύπων. Η λογοτεχνία ωστόσο δεν χρειάζεται να περιμένει την κοινωνική συναίνεση για να πραγματευτεί ζητήματα που αφορούν την ανθρώπινη εμπειρία. Ούτε οφείλει να περιορίζεται σε μια παιδαγωγική ή διδακτική λειτουργία. Η σημαντικότερη συμβολή της είναι ότι μπορεί να μετατρέψει μια αφηρημένη έννοια σε συγκεκριμένο ανθρώπινο βίωμα, επιτρέποντας στον αναγνώστη να προσεγγίσει μια πραγματικότητα διαφορετική από τη δική του. Η κατανόηση δεν προϋποθέτει πάντοτε συμφωνία, προϋποθέτει όμως την αναγνώριση της ανθρώπινης υπόστασης του άλλου..
6. Ως πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας, τι γεύση σας άφησε αυτή η πρώτη επαφή με το αναγνωστικό κοινό και τι να περιμένουμε από εσάς στα επόμενα συγγραφικά σας βήματα;
Η πρώτη επαφή με το αναγνωστικό κοινό υπήρξε ιδιαίτερα ενθαρρυντική, κυρίως επειδή επιβεβαίωσε ότι ένα μυθιστόρημα που πραγματεύεται σύνθετα ζητήματα ταυτότητας, ανθρώπινων σχέσεων και κοινωνικών αντιφάσεων μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικό διάλογο με τους αναγνώστες. Η πρώτη ανατύπωση, σε σχεδόν δυο μήνες από την κυκλοφορία του βιβλίου, αποτέλεσε ασφαλώς μια ευχάριστη εξέλιξη. Ωστόσο μεγαλύτερη σημασία έχουν οι διαφορετικές αναγνώσεις του έργου, οι προσωπικές ερμηνείες των χαρακτήρων κι οι συζητήσεις που αναπτύσσονται γύρω από τις επιλογές και τις συμπεριφορές τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι αναγνώστες δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τα ίδια πρόσωπα ούτε αξιολογούν με τον ίδιο τρόπο τις πράξεις τους. Ένας χαρακτήρας μπορεί να προκαλεί συμπάθεια σε κάποιον κι έντονη αποδοκιμασία σε κάποιον άλλον. Αυτή η διαφοροποίηση αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, την επιβεβαίωση της πολυφωνικής λογικής του μυθιστορήματος. Η λογοτεχνία δεν χρειάζεται να εξασφαλίζει την ομοφωνία, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για διαφορετικές ακόμη κι αντικρουόμενες ερμηνείες.
Όσον αφορά τα επόμενα συγγραφικά βήματα, η ενασχόληση με τη λογοτεχνία συνεχίζεται με ένα νέο μυθιστόρημα, διαφορετικό ως προς τη θεματική, την ατμόσφαιρα και την αφηγηματική του συγκρότηση. Παραμένει ωστόσο το ενδιαφέρον για την ανθρώπινη συμπεριφορά, τις αντιφάσεις της προσωπικής ταυτότητας και τους μηχανισμούς που καθορίζουν τις επιλογές μας. Το ζητούμενο δεν είναι η επανάληψη μιας επιτυχημένης αφηγηματικής συνταγής, αλλά η αναζήτηση νέων εκφραστικών δυνατοτήτων κι η διαρκής δοκιμασία των ορίων της συγγραφικής διαδικασίας.
Δημοσίευση σχολίου