Διαβάσαμε το graphic novel «Ρεμπέτικο: Το κακό βοτάνι» του David Prudhomme

Το graphic novel «Ρεμπέτικο» του David Prudhomme κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στο αναγνωστικό κοινό το 2010 ως προσφορά της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία». Η απήχησή του ήταν τέτοια που, μετά την εξάντληση της πρώτης εκείνης έκδοσης, ακολούθησε η επανέκδοσή του από τις Εκδόσεις Γνώση. Η διεθνής του αναγνώριση υπήρξε εξίσου εντυπωσιακή: το γαλλικό περιοδικό Telerama το χαρακτήρισε ως το αριστούργημα του Prudhomme, ενώ το περιοδικό Lire το ανέδειξε ως το καλύτερο graphic novel του 2010. Το 2025 το «Ρεμπέτικο: Το κακό βοτάνι» επανακυκλοφόρησε σε μια νέα, προσεγμένη συλλεκτική έκδοση από τις Εκδόσεις Οξύ. 

 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΒΙΒΛΙΟΥ:

α) Συγγραφέας: David Prudhomme

β) Τίτλος: Ρεμπέτικο

γ) Έτος Έκδοσης: 2025

δ) Έκδοση: Εκδόσεις Οξύ

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΜΟΥ:  Μια τυχαία βόλτα στην πόλη, μια στάση έξω από ένα βιβλιοπωλείο και το βλέμμα μου μαγνητίστηκε αμέσως από το «Ρεμπέτικο» που βρισκόταν στη βιτρίνα. Δεν χρειάστηκαν δεύτερες σκέψεις για να το αποκτήσω. Ως λάτρης της λαϊκής μουσικής και του ρεμπέτικου τραγουδιού —αλλά και παίζοντας ερασιτεχνικά μπουζούκι, (αφού εξάλλου το ιστολόγιό μου έγινε γνωστό από τις ταμπλατούρες που ανέβαζα στα πρώτα του βήματα) — αναζητούσα από καιρό να διαβάσω ένα βιβλίο για την ιστορία του. 

Το εξώφυλλο του βιβλίου είναι απλό αλλά προϊδεάζει αμέσως για την ατμόσφαιρα που θα συναντήσεις. Βλέπουμε έναν μάγκα με κοστούμι και καπέλο να χορεύει ζεϊμπέκικο, κρατώντας σφιχτά το μπαγλαμαδάκι του. Μια εικόνα που αποτυπώνει ζωντανά την ψυχή και τη λεβεντιά της ρεμπέτικης κουλτούρας.

Η υπόθεση μάς μεταφέρει στην Αθήνα του Οκτωβρίου του 1936. Η δικτατορία του Μεταξά και η αυστηρή επιβολή της λογοκρισίας έχουν φέρει διωγμούς, απειλές και διάχυτο φόβο. Τα «μπαγλαμαδάκια» βρίσκονται στο στόχαστρο, καθώς όποιος κουβαλάει παρανόμως μπουζούκι κινδυνεύει να συλληφθεί και να βρεθεί αντιμέτωπος με την τοπική αστυνομία. Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό κλίμα, μια μικρή παρέα φίλων —μουσικών του ρεμπέτικου— τριγυρίζει στα αθηναϊκά στενά, στα ουζερί και στις πλατείες, αποφεύγοντας την αστυνομία και λύνοντας τις διαφορές τους. Στο επίκεντρο βρίσκονται πρωταγωνιστές που δανείζονται στοιχεία από μεγάλες μορφές και αληθινούς χαρακτήρες του ρεμπέτικου που άφησαν εποχή —όπως ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Γιώργος Μπάτης, ο Ανέστο Δελιάς (Αρτέμης) και ο Σταύρος (με στοιχεία από τον Γιάννη Παπαϊωάννου). Με τη μουσική στην καρδιά της, η αφήγηση κορυφώνεται μέσα από ένα ξέφρενο γλέντι.

Δεν κοιτάζει πίσω η ζωή τρέχει και χάνεται

Η καρδιά του βιβλίου είναι αναμφισβήτητα η μουσική και το ρεμπέτικο στοιχείο. Οι εύστοχες αναφορές σε γνωστά τραγούδια της εποχής –όπως «Το κουτσαβάκι», «Σαν είσαι μάγκας και νταής», «Το Χάρο τον αντάμωσαν» και «Σαν πεθάνω στο καράβι»– δίνουν μεγάλη αυθεντικότητα στο κλίμα. Επιπλέον, η εικαστική αποτύπωση της ρεμπέτικης Αθήνας είναι εξαιρετική. Το σχέδιο και ο χρωματισμός ταιριάζουν απόλυτα με τη θεματολογία και την εποχή, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση έκαναν οι σκηνές χορού, οι οποίες αποδόθηκαν εικαστικά με μοναδικό τρόπο.

Από πλευράς πλοκής, η ιστορία αποδεικνύεται αρκετά αδύναμη, παρουσιάζοντας αρκετά κενά αλλά και υπερβολές. Οι πρωταγωνιστές κινούνται σε έναν αέναο κύκλο: βρίσκονται διαρκώς μεθυσμένοι και με ένα τσιγάρο στο χέρι, συχνάζουν σε τεκέδες και μπαρ, ενώ μπλέκονται συχνά σε καυγάδες και γίνονται αποδέκτες βίας και ξυλοδαρμών από την τοπική αστυνομία. Αυτή η επαναλαμβανόμενη απεικόνιση κουράζει σε σημεία και αδικεί την ουσία των πραγμάτων. 

Εν κατακλείδι, το «Ρεμπέτικο: Το κακό βοτάνι» του David Prudhomme μου άφησε μια κάπως ανάμεικτη εμπειρία. Πρόκειται για ένα κόμικ που, παρότι υστερεί σεναριακά σε σημεία, προσφέρει μια ζωντανή και ατμοσφαιρική ματιά στην κοινωνία και τη μουσική εκείνης της περιόδου. Παρά τις αδυναμίες της πλοκής, η εικαστική του ομορφιά, η αγάπη για το ρεμπέτικο τραγούδι και η πιστή αποτύπωση του κλίματος της εποχής το καθιστούν ένα ανάγνωσμα που αξίζει να ανακαλύψει κανείς.  

Πλοκή: Έλληνας δεν είμαι, ούτε μουσικός, κι ούτε καν καπνίζω. Αλλά το ρεμπέτικο, αυτό το σύμπαν με το αναρχικό πνεύμα, με παρέσυρε αμέσως μόλις το ανακάλυψα. Στην αρχή μού κίνησε το ενδιαφέρον το περιβάλλον στο οποίο αναπτύχθηκε, μέσα στις κακόφημες γειτονιές, στις φυλακές, στους τεκέδες, στα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης. Μετά σαγηνεύτηκα από τις μορφές του ρεμπέτικου, τους μουσικούς, τους ρεμπέτες, τους περιθωριακούς, αδέλφια στη δυστυχία και στην εξορία. Ξεριζωμένοι από τη Μικρά Ασία και τα παράλιά της, επιβίωσαν ζώντας σε παράγκες στα λιμάνια των μεγάλων πόλεων. Όταν γεννήθηκε το ρεμπέτικο, το κοινό και οι μουσικοί ήταν αδέλφια. Οι παρίες, τα κατακάθια της κοινωνίας που τραγουδούσαν μ’ εκείνη τη βραχνή φωνή, ενοχλούσαν... Και άντε τώρα να καταλάβεις. Ένα συγκλονιστικό, εικονογραφημένο βιβλίο για το ρεμπέτικο κι εκείνους τους συγκινητικούς, περιθωριακούς ρεμπέτες που διακόνησαν το τραγούδι που έγινε τελικά ύμνος στα χείλη όλων μας.

Αναζητήστε το βιβλίο από το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς

* Η ανάρτηση είναι καθαρά προσωπική γνώμη. Μπορείτε να βρείτε εδώ κι άλλες κριτικές μου σε βιβλία που έχω διαβάσει